الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

445

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

از جمله مقامات طبرسى كه در يكى از خواب‌ها براى او اتفاق افتاده است « * » و خود او در كتاب مجمع البيان در ذيل آيه 17 سوره طه ، وَ ما تِلْكَ بِيَمِينِكَ يا مُوسى يا سورهء ديگرى ايراد نموده است گفتگوئى است كه وى در رؤيا با حضرت موسى ( ع ) در حضور حضرت رسول اكرم ( ص ) داشته است . او مىگويد : در رؤيا حضور حضرت رسول اكرم ( ص ) شرفياب شده كه در آن رؤيا حضرت موسى ( ع ) هم ، همراه آن حضرت بود ، موسى ( ع ) پرسيد ، مراد شما از اين حديث چيست كه فرموده‌ايد علماء امتى كانبياء بنى اسرائيل : « دانشمندان پيروان من ، مانند پيمبران بنى اسرائيل‌اند » و اضافه كرد چگونه فرموده‌ايد دانشمندان امت شما مانند پيمبران بنى اسرائيل‌اند با آنكه پيمبران بنى اسرائيل از عالىترين مقام برخوردارند و از علوم بسيارى بهره‌مند گرديده‌اند . اينك از حديثى كه ايراد كرده‌ايد كدام دسته از علما را اراده فرموده‌ايد ؟ در اين هنگام بود كه به حضور مبارك

--> ( * ) مستدرك ، ج 3 ، ص 487 ، پس از آنكه حكايت مزبور را از كتاب رياض نقل كرده اظهار داشته است : با آنكه حكايت مزبور شهرت همگانى دارد در عين حال در كتاب ديگرى كه پيش از رياض تأليف شده است نديده‌ام و گاهى هم حكايت مزبور را به عالم جليل القدر ملا فتح اللّه كاشانى مؤلف تفسير منهج الصادقين و خلاصة المنهج و شرح نهج البلاغة و متوفى 988 ه . ق نسبت داده‌اند . در فوائد الرضوية ، ج 2 ، ص 345 و 351 حكايت مزبور را به هر دو نسبت داده‌اند و شرح مفصل آن را به‌طورى كه در بالا ترجمه كرديم ذيل احوال شيخ طبرسى نقل كرده است . روضات الجنات ، ج 2 ، ص 514 پس از نقل حكايت مزبور اظهار داشته حكايت مزبور را به ملا فتح اللّه نسبت داده‌اند كه پس از بيرون آمدن از قبر به تفسير منهج الصادقين پرداخته و اضافه كرده هرگاه نسبت حكايت مزبور به شيخ طبرسى درست باشد شيخ مبرور در آن هنگام شصت سال عمر داشته است و پس از آن مدت سى سال عمر كرده است . و در ظرف اين مدت به تفسير كلام اللّه اشتغال ورزيده است در قصص العلماء نظير حكايت مزبور را به آقا هادى فرزند ملا صالح مازندرانى نسبت داده است كه پس از آن به حسب نذرى كه كرده بود به ترجمه كلام اللّه مجيد پرداخته است . اعيان الشيعة ، ج 42 مىنويسد : حكايت مزبور اصولا درست نيست زيرا هرگاه مرده در قبر افاقه پيدا كند از تاريكى و وحشت زنده نمىماند گذشته از اين هرگاه چنان واقعه‌اى براى او اتفاق افتاده بود مىبايد در آغاز مجمع البيان كه مىگويند كتاب مزبور را به‌همان‌جهت نوشته است يادآورى مىكرده - م .